Sturen op kwaliteit
Vitaliteit is een voorwaarde voor duurzame natuur en landschap. Werken aan die vitaliteit betekent aandacht voor kwaliteit, door het herstellen, in stand houden en verbeteren van natuurwaarden. Precies waar de twaalf Landschappen in hun beheer mee bezig zijn. Om te kunnen blijven sturen op kwaliteit, was De12Landschappen in 2010 bewust bezig met vraagstukken als monitoring, certificering en effectgerichte maatregelen. Daarnaast was –zoals altijd - kennisuitwisseling een aandachtspunt.
Handvatten voor natuurkwaliteit
Monitoring
Sturen op natuurkwaliteit vraagt om een werkbaar systeem. Want zonder inzicht is het lastig om gerichte (financiële) impulsen aan de natuur te geven. De manier waarop informatie beschikbaar komt, staat nog steeds ter discussie. Wel heeft de overheid zich verbonden aan de Index Natuur en Landschap, een systeem voor kwaliteitsturing. Via het samenwerkingsverband zijn de provinciale Landschappen in 2010 actief betrokken bij de ontwikkeling van kwaliteitsklassen en monitoring van alle beheertypes in deze Index.
Gebruik van gegevens uit de monitoring zijn een belangrijke component van certificering: alleen gecertificeerde beheerders kunnen monitoring zelf uitvoeren en daarvoor een toeslag krijgen. Het IPO wil echter pas vanaf 2012 gaan werken met toeslagen. In 2010 kon nog een beroep worden gedaan op het oude Programma Beheer; voor 2011 is nog geen overbruggingsfinanciering geregeld. De12Landschappen heeft bij het IPO aangekaart dat bij het vervallen van deze betalingen een belangrijke grondslag voor certificering verdwijnt. In het licht van de bezuinigingen blijft de financiering van monitoring een zorgpunt.
Certificering
De invoering van het nieuwe Subsidiestelsel Natuur- en Landschapsbeheer (SNL) gaat samen met het vrijwillig certificeren van natuurbeheerders. Het idee hierachter is dat certificering bijdraagt aan kwaliteitsverbetering van de natuur, omdat het recht doet aan de professionaliteit van beheerders en het bovendien kosten uitspaart (bijvoorbeeld voor intensieve controle subsidievoorschriften). Bijna alle twaalf Landschappen hebben eind 2010 subsidie aangevraagd met vermelding van het voornemen om zich te laten certificeren. Dat besluit ging niet over één nacht ijs, omdat er lange tijd onduidelijkheid was over de meerwaarde, de eisen en eventuele vergoedingen.
De12Landschappen heeft zich in het verslagjaar ingezet om zoveel mogelijk helderheid te krijgen. Uiteindelijk besloot het IPO om onder andere De12Landschappen een stimuleringsbijdrage toe te kennen voor certificering. Op basis hiervan is in overleg met de Landschappen een Plan van Aanpak opgesteld. Bij de uitvoering hiervan in 2011 wordt ingezet op een kwaliteitshandboek voor de twaalf Landschappen.
Effectgerichte Maatregelen
Bedoeld als ‘overlevingsstrategie’ voor het herstellen en in stand houden van de natuurwaarden was het pakket Effectgerichte Maatregelen (EGM) een uitkomst voor gebieden waar de milieukwaliteit nog niet voldeed aan de eisen van een vitale natuur. Helaas is de regeling per 2010 geschrapt, omdat er geen budget meer voor is. De12Landschappen heeft namens de provinciale Landschappen de lopende zaken waargenomen en waar nodig uitstel van projecten aangevraagd. Bovendien wordt net als in 2009 toch weer een boekje geschreven over beleidsmonitoring, met het accent op de faunabemonstering in de EGM.
Kennisuitwisseling
Een belangrijk instrument voor het sturen op kwaliteit is kennis. Binnen de overleg- en beluitvormingscultuur van De12Landschappen is daarom altijd aandacht en ruimte voor sparren en het onderling uitwisselen van kennis. Naast bezoeken en overleggen heeft het samenwerkingsverband in 2010 diverse themabijeenkomsten georganiseerd voor de provinciale Landschappen. Ook met externe partners worden regelmatig kennis, ervaringen en gedachten uitgewisseld (zie strategische samenwerking). Zo is De12Landschappen in 2010 aangehaakt bij een netwerk van cultuurhistorici, op initiatief van de Unie van Bosgroepen. De Beheerdersdag in september 2010 was ook een waardevol moment voor kennisuitwisseling tussen een verzameling van ruim 250 terreinbeheerders en beleidsmakers van groene en andere organisaties. De Beheerdersdag werd georganiseerd door De12Landschappen, Landschapsbeheer en de Unie van Bosgroepen.
Om kennis breed te ontsluiten, is in het verslagjaar vanuit de werkgroep Kennis voor Natuur, een spin-off van het OBN-project, ingezet op het inzichtelijk maken van de samenhang tussen alle bestaande websites over natuur en natuurbeheer. Een goede portal voor natuurkwaliteit is wenselijk om helder te maken welke informatie waar is te vinden. De werkgroep sluit aan bij Groen Kennisnet van het ministerie van EL&I dat recent is vernieuwd en interessante aanknopingspunten biedt. Bestaande sites als Natuurkennis, Natuurportal en Beheerdersnetwerk kunnen via het Groen Kennisnet gelinkt worden. Het ministerie wil de site www.natuurbeheer.nl afstoten en stoppen met veldwerkplaatsen, terwijl deze als zeer succesvol worden beschouwd voor het delen en ontwikkelen van kennis. De12Landschappen onderzoekt daarom samen met andere terreinbeherende organisaties een oplossing. In 2011 worden naar verwachting finale afspraken hierover gemaakt.
